Menopauzalna hormonska terapija (MHT), kod nas poznatija kao hormonska supstituciona terapija (HST), već decenijama zauzima specifično mesto u kliničkoj praksi – istovremeno je jedna od najefikasnijih intervencija za ublažavanje vazomotornih simptoma i očuvanje kvaliteta života kod žena u menopauzi, ali i jedna od terapija koje prate najdugotrajnije i najizraženije dileme u vezi sa bezbednošću. Iz tog razloga je sprovedena sistematska analiza i meta-analiza koja obuhvata 34 studije sa više od 4,5 miliona žena, sa ciljem preciznijeg sagledavanja odnosa između MHT i rizika od karcinoma dojke, sa posebnim fokusom na različite hormonske režime. Studija je nedavno objavljena u časopisu Annals of Medicine.
U središtu dileme nalazi se pitanje rizika od karcinoma dojke, koje već nekoliko decenija oblikuje kliničke odluke, preporuke i percepciju pacijentkinja.
Ključni trenutak u tom kontekstu predstavlja objavljivanje rezultata velikih randomizovanih studija početkom 2000-ih godina, pre svega Women’s Health Initiative (WHI), nakon čega dolazi do naglog pada primene hormonske terapije širom sveta. Nalazi koji su ukazivali na povećan rizik od karcinoma dojke, naročito kod kombinovane terapije estrogenom i progestinom, doveli su do opreznijeg pristupa i restrikcije indikacija. Istovremeno, uočeno je i smanjenje incidence karcinoma dojke u populaciji, što je dodatno učvrstilo percepciju o uzročno-posledičnoj vezi između hormonske terapije i razvoja maligniteta.
Međutim, kako se broj studija povećavao, tako je postajalo jasno da ta veza nije ni jednostavna ni uniformna. Rezultati su pokazivali značajnu varijabilnost u zavisnosti od tipa hormonske terapije, trajanja primene, karakteristika populacije i metodološkog dizajna studija. Posebno se izdvajala razlika između estrogenske monoterapije (ET) i kombinovane estrogensko-progestinske terapije (EPT), koje su u kliničkoj praksi često posmatrane kao jedinstvena kategorija, uprkos potencijalno različitim biološkim efektima. (Napomena: u ovom tekstu termin „progestin“ koristi se u značenju sintetskog progestagena (gestagena), u skladu sa terminologijom originalnog rada).
Dodatnu složenost unosi i činjenica da hormonski zavisni tumori dojke predstavljaju heterogenu grupu bolesti, čiji razvoj i progresija zavise od kompleksne interakcije endogenih i egzogenih hormona, genetskih faktora i metaboličkog okruženja. Samim tim, pitanje nije samo da li hormonska terapija utiče na rizik, već i na koji način različite komponente terapije modifikuju taj rizik – i da li je moguće identifikovati profile pacijentkinja kod kojih korist terapije nadmašuje potencijalne štetne efekte.
Uprkos velikom broju objavljenih radova, postojeća literatura dugo je bila fragmentisana, sa fokusom na pojedinačne režime terapije ili specifične populacije, bez jasne sinteze koja bi omogućila uporedivo sagledavanje ukupnog efekta i njegovih modifikatora. Poseban izazov predstavlja razlika između nalaza randomizovanih kontrolisanih studija i opservacionih istraživanja, koji neretko vode ka različitim, pa čak i suprotnim zaključcima, što je stvorilo potrebu za sveobuhvatnom analizom koja integriše dostupne dokaze i razdvaja efekte različitih hormonskih režima postaje ključna za razumevanje stvarnog rizika povezanog sa MHT. Upravo takav pristup ima cilj da prevaziđe pojednostavljene interpretacije i omogući preciznije kliničko razmišljanje, ne u smislu binarne podele na „bezbedno“ i „nebezbedno“, već kroz identifikaciju uslova pod kojima se rizik menja, pojačava ili potencijalno smanjuje.
Analiza je sprovedena kao sistematski pregled i meta-analiza u skladu sa PRISMA smernicama, sa ciljem da se objedine i kvantitativno sintetizuju dostupni dokazi o povezanosti menopauzalne hormonske terapije (MHT) i rizika od karcinoma dojke. Autori su pretražili više relevantnih baza podataka, uključujući PubMed, Web of Science, CNKI i Wanfang, obuhvatajući period od inicijalnih publikacija do avgusta 2024. godine, uz jasno definisane kriterijume uključenja i isključenja studija. Iako pretraga obuhvata literaturu do avgusta 2024. godine, sama analiza je objavljena 2026. godine, što omogućava sagledavanje nalaza u kontekstu najnovijih dostupnih dokaza.
U analizu su uključene studije koje su ispitivale žene u peri- ili postmenopauzi bez prethodnog karcinoma dojke, sa jasno definisanim izlaganjem hormonskoj terapiji i odgovarajućom kontrolnom grupom. Prihvaćeni su različiti tipovi studijskog dizajna – randomizovane kontrolisane studije, kohortne i case-control studije – čime je omogućeno obuhvatanje širokog spektra kliničkih i populacionih podataka.
Ukupno je u konačnu analizu uključeno 34 studije, koje obuhvataju više od 4,5 miliona ispitanica. Struktura uzorka bila je heterogena, kako u pogledu geografskog porekla (dominantno Sjedinjene Američke Države i Evropa, uz manji broj studija iz Azije), tako i u pogledu veličine uzorka i dužine praćenja, koja je u pojedinim studijama dostizala i do 18 godina.
Autori su sproveli detaljne podgrupne analize sa ciljem identifikacije ključnih faktora koji modifikuju rizik. Posebna pažnja posvećena je tipu hormonske terapije (estrogenska monoterapija naspram kombinovane estrogensko-progestinske terapije), ali i drugim varijablama kao što su trajanje terapije, trenutni ili raniji status korisnika, geografski region, tip studijskog dizajna i karakteristike populacije.
Ukupna analiza sa više od 4,5 miliona žena je pokazala da je primena menopauzalne hormonske terapije (MHT) povezana sa statistički značajnim, ali relativno skromnim povećanjem rizika od karcinoma dojke (OR 1,15; 95% CI 1,09–1,22).
Međutim, ovaj zbirni rezultat prati izražena heterogenost među studijama (I² ≈ 92%), što ukazuje da jedinstvena procena rizika ima ograničenu kliničku vrednost i da je interpretacija moguća tek nakon detaljnije stratifikacije.
Nastavite čitanje
Ostatak teksta je dostupan registrovanim zdravstvenim profesionalcima.
Registracija traje manje od jednog minuta.