Lekar je mrtav. Živeo lekar!

Ne samo u Srbiji, lekar više nije početna tačka u dijagnostici i lečenju pacijenta, i to nije anomalija, već nova realnost. Lekar više ne započinje taj proces, već u njega ulazi. To je ogromna promena u našem društvu, gde je autoritet doktora više od jednog veka počivao na dva naizgled neuništiva stuba: legitimitetu koji je počivao društvenom konsenzusu da doktor (i samo doktor) ima pravo da utiče i upravlja zdravljem pacijenta, a zatim i na zavisnosti pacijenta od znanja i te iste zakonske moći smeštenih i rukama doktora da rešenje za svoj zdravstveni problem može potražiti samo kod tog istog doktora. Zakonski je položaj lekara učvršćivan počevši od 1865. i donošenja prvog sanitetskog “Zakona o podizanju i ustrojstvu bolnica”, da bi se u sledećim decenijama nastavilo donošenjem raznih drugih zakona o lekarskim komorama i zdravstvenoj zaštiti. Bilo je to vreme kada se doktor po značaju u selu i varoši približio popu, da bi ga komunističkom revolucijom potpuno prešišao i ostavio “u prašini”. Stvari su izgledale dobro. Bila su to vremena kada se po komšiluku pričalo o kući u kojoj uči student medicine. Roditelji i rodbina studenta medicine dobijali su značaj kakav skoro ni sa čim drugim nisu mogli dobiti. Momci studenti su bili najpoželjniji zetovi, a devojke studentkinje medicine, iako iskreno cenjene i poštovane, nisu bile baš toliko poželjne za snajke zbog dominantno patrijarhalnog pogleda na svet.

Pacijent, bio on seljak, varilac, direktor, ili pukovnik, dugo je bio medicinski neprosvećen, i “lekarska” nije bila upitna – ako te boli leva noga, a doktor kaže da je problem ipak u desnoj, onda je problem bio u desnoj, i oko toga nije bilo seknd opinijona. Da, bilo je porodica širom bivše nam zajedničke Jugoslavije koje su između tomova Marksa ili Remarka imale uguran “Veliki kućni medicinski priručnik” ili “Leksikon zdravlja”, kupljene u firmi na administrativnu zabranu od trgovačkog putnika, ali to nikako nije bilo dovoljno ni za podizanje sumnje, a kamoli za preispitivanje mišljenja ordinirajućeg lekara. Ta knjiga je služila eventualno samo za malo razbacivanja medicinskim znanjem subotom na pijaci, ili u komšiluku za vreme zajedničkog gledanja Kviskoteke. Onaj ko je sedamdesetih znao da su gušterača i pankreas jedno te isto, u kraju je automatski bio priznavan za medicinskog Key opinion leader-a.

Vrata raja prvi put su načeta 27. februara 1996. godine, kada je u zgradi Rektorata Univerziteta u Beogradu puštena prva stalna internet veza, da bi u godinama koje su sledile Internet polako ulazio u domove “medicinski neukih”. A onda je došao Google. Nepresušan izvor informacija i dezinformacija o zdravlju. Nepresušan izvor komšdijagnostike, samodijagnostike, i svekolike druge dijagnostike i terapije. Ipak, zbog sporijeg širenja tehnologije među opštom populacijom, a još više zbog jezičke barijere, samoobrazovanje pacijenata je išlo postepenije nego u razvijenim državama zapada. To, u kombinaciji sa ostacima autoriteta koji je doktor imao u društvu, dovelo je do postepenije i amortizovanije navale “Google doktora” u pravcu našeg zdravstvenog sistema. Možda to u pojedinim slučajevima nije tako izgledalo, ali pacijenti u Srbiji su bili izrazito milosrdni prema doktorima, uglavnom ne koristeći to znanje kao oružje, već zaista ga koristeći kao alat. Da li je to milosrđe proisteklo iz krotkosti našeg naroda, ili iz tada još preostalog strahopoštovanja prema doktoru, ili pak iz kombinacije tog dvoga, pitanje je za medicinske sociologe. Ta događanja se vremenski preklapaju sa sveopštom transformacijom našeg društva, u kojoj sistemski stradavaju osnovni stubovi – školstvo, pravosuđe i zdravstvo. Bila je to veoma srećna koincidencija za pacijenta.